Skąd bank ma pieniądze na kredyty? Prosty przewodnik po systemie finansowym

Banki pełnią kluczową rolę w gospodarce i systemie finansowym kraju. Są instytucjami zaufania publicznego, których funkcjonowanie jest ściśle regulowane. To oznacza, że pieniądze w nich zgromadzone są bezpieczne, a kredyty – udzielane przy zachowaniu najwyższych standardów zarządzania ryzykiem.

Czy wiesz, jak to się dzieje, że banki mogą udzielać kredytów swoim klientom? Dlaczego właściwie tak dokładnie ich weryfikują przed podjęciem decyzji o wypłacie środków? Albo z czego wynika koszt kredytu? Przeczytaj, w jaki sposób dzięki bankom pieniądz bezpiecznie krąży w gospodarce.

Jak działa bank i na czym polega jego rola w gospodarce?

Bank gromadzi depozyty klientów, a także udziela kredytów i pożyczek.

To właśnie dzięki bankom możliwy jest rozwój gospodarczy. Zapewniają bezpieczeństwo oszczędności klientów indywidualnych i firm, finansują biznes i inwestycje publiczne, a także pomagają zaspokajać potrzeby finansowe konsumentów.

Aby cały system finansowy działał stabilnie, działalność banków podlega szeregowi przepisów związanych z zarządzaniem ryzykiem i spełnieniem odpowiednich wymogów kapitałowych – mają one kluczowe znaczenie w procesie udzielania kredytów.

Źródła finansowania banków. Depozyty klientów to tylko jeden z elementów skomplikowanej struktury

Bank udziela kredytów z pieniędzy, które klienci powierzają mu w formie depozytów na lokatach, kontach oszczędnościowych czy rachunkach bieżących – to powszechna prawda. Ale tylko częściowa.

W polskim sektorze bankowym od lat utrzymuje się tzw. nadpłynność, co oznacza, że banki mają większe możliwości finansowania kredytów niż wynika to z potrzeb zgłaszanych przez konsumentów i przedsiębiorstwa.

Mocne fundusze własne i wysokie współczynniki kapitałowe sprawiają, że banki mogą zachować większą elastyczność. W praktyce oznacza to, że depozyty klientów nie są dla nich jedynym źródłem finansowania kredytów. Nie muszą o nie zabiegać u klientów, co jednocześnie ma wpływ na oferowane oprocentowanie.

Banki mają bowiem do dyspozycji szereg innych instrumentów, dzięki którym mogą sprawniej zarządzać płynnością i finansować akcję kredytową. Są to np.:

• Rynek międzybankowy, na którym banki pożyczają sobie pieniądze nawzajem.
• Emisje obligacji lub innych instrumentów finansowych, które pozwalają pozyskać środki od inwestorów.
• Kapitały własne.

Bez względu na sposób pozyskiwania kapitału, z którego bank udziela kredytów, niezmienna pozostaje konieczność minimalizacji ryzyka, że środki udzielone w formie kredytów nie będą spłacane terminowo.

Każdy kredyt ma bowiem swoją cenę – nie tylko dla kredytobiorcy, ale również dla banku. W koszt kredytu jest bowiem wliczonych wiele elementów i obciążeń dla sektora bankowego, z których na pierwszy rzut oka można nawet nie zdawać sobie sprawy. To m.in. podatek bankowy (płacony od aktywów, a więc m.in. wartości udzielonych kredytów), wyższy podatek CIT (jego stawka od 2026 r. wzrosła z 19 do 30%), a także koszty regulacyjne (w tym np. składka na Bankowy Fundusz Gwarancyjny). Te koszty, jakkolwiek często nie są w obszarze zainteresowania klienta banku, mają istotny wpływ na oferowane ceny – zarówno w odniesieniu do kredytów, jak i depozytów.

Te koszty powodują, że oprocentowanie kredytu od dawna nie jest już wyłącznie bezpośrednią pochodną wysokości stopy referencyjnej i oprocentowania depozytów (w myśl zasady, że bank płaci oprocentowanie depozytariuszom, by wykorzystać ich środki do pożyczania pieniędzy na wyższy procent).

Czy banki tworzą pieniądze? Wyjaśnienie mechanizmu kredytowego

W pewnym sensie, ale nie w potocznym rozumieniu „drukowania pieniędzy”. Bank tworzy zapis elektroniczny na rachunku klienta, któremu udziela kredytu. Musi przy tym spełniać wszystkie wymogi płynnościowe i kapitałowe.

W praktyce oznacza to, że:

• Udzielony kredyt jest aktywem banku i trafia do gospodarki, np. by sfinansować inwestycję, zakup mieszkania, potrzeby konsumpcyjne.
• Depozyt jest zobowiązaniem banku wobec klienta – ten ma prawo wypłacić pieniądze w każdej chwili bez obaw, że nie będą one dostępne.
• Stabilność sektora bankowego jest fundamentem systemu finansowego. Dlatego przepisy ograniczają możliwość kreacji pieniądza i chronią depozyty klientów.

Warto pamiętać, że bezwzględną zasadą działania banku jest bezpieczeństwo środków klientów. Dlatego właśnie bank przy udzielaniu kredytu zawsze musi oceniać ryzyko kredytowe. To nie tylko formalność. Od jakości oceny ryzyka zależy bowiem stabilność banku i całego systemu finansowego – w myśl zasady, że cały system bankowy jest tak mocny jak jego najsłabsze ogniwo.

Rola banku centralnego w systemie finansowym

Kluczową rolę w całym procesie przepływu pieniędzy w naszej gospodarce odgrywa Narodowy Bank Polski, czyli bank centralny. Chociaż nie udziela on bezpośrednio kredytów przedsiębiorcom lub konsumentom, to jego decyzje mają znaczenie dla stabilności sektora finansowego.

Od polityki pieniężnej NBP (i decyzji Rady Polityki Pieniężnej) zależy wysokość stóp procentowych. Niższe stopy procentowe co do zasady obniżają koszt kapitału i sprzyjają wzrostowi popytu na kredyty, natomiast wyższe – zazwyczaj ograniczają dostępność finansowania. To podręcznikowy schemat działania polityki pieniężnej, choć w praktyce wpływ stóp może być łagodzony lub wzmacniany przez inne warunki rynkowe i regulacje.

Dodatkowo bank centralny prowadzi tzw. operacje otwartego rynku, które wpływają na ilość pieniądza w systemie bankowym. Zwiększając lub ograniczając dostępne środki, NBP pośrednio oddziałuje na warunki finansowania w sektorze bankowym, a tym samym na realną skalę akcji kredytowej.

Najczęstsze mity dotyczące działania banków

Bank drukuje pieniądze – nie drukuje fizycznej gotówki, ale tworzy pieniądz elektroniczny według ściśle określonych reguł.

Bank może udzielać kredytów bez ograniczeń – przepisy prawne regulują zasady udzielania kredytów, a banki podlegają kontroli m.in. Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego. Również RPP poprzez stopę rezerwy obowiązkowej oddziałuje na możliwości banków dotyczące kreacji pieniądza.

Bank zarabia różnicę pomiędzy oprocentowaniem kredytów (wyższym) a depozytów (niższym) – to duże uproszczenie, które nie oddaje realiów funkcjonowania sektora finansowego. Banki finansują akcję kredytową także z rynku międzybankowego czy emisji obligacji, które mają swoją cenę. Koszt kredytu obejmuje również podatki, wymogi regulacyjne, koszt ryzyka i obowiązkowe składki, które bank ponosi niezależnie od tego, ile płaci klientom za depozyty.

Gdy wszyscy klienci wypłacą pieniądze, bank upadnie – istnieją mechanizmy, które skutecznie chronią klientów przed taką sytuacją. Depozyty klientów w bankach są dodatkowo chronione przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny, na którego działanie banki płacą regularne składki.

---

FAQ:

1. Czy bank pożycza pieniądze innych klientów?

W bardzo dużym uproszczeniu – tak. Ale nie chodzi tu o przekazanie konkretnego depozytu na potrzeby kredytowe wskazanego klienta. Można powiedzieć, że depozyty ogółem są jednym ze źródeł finansowania akcji kredytowej banków. W polskim sektorze bankowym utrzymuje się duża nadpłynność, a kondycja kapitałowa banków jest bardzo dobra – oznacza to, że depozyty klientów nie są aż tak istotne w finansowaniu akcji kredytowej.

2. Czy bank może udzielać kredytów bez ograniczeń?

Nie. Bank może udzielić kredytów w skali, na którą pozwalają mu fundamenty kapitałowe i płynnościowe. Te elementy są kontrolowane przez instytucje nadzorcze: UKNF i NBP.

O tym, ile bank może pożyczyć i za ile, decydują dziś przede wszystkim: płynność sektora, siła kapitałowa banku, koszt regulacji i podatków oraz polityka pieniężna NBP, a nie wyłącznie oszczędności klientów.

3. Jaką rolę w kredytach odgrywa bank centralny?

Decyzje banku centralnego wpływają na koszt pieniądza w gospodarce, a więc na dostępność kredytów oraz poprzez poziom rezerwy obowiązkowej – na zdolność banków do kreacji pieniądza.

4. Dlaczego bank pobiera odsetki od kredytu?

Odsetki od kredytu pokrywają koszt pozyskania kapitału przez bank, a także koszt ryzyka związanego z udzieleniem finansowania – ten koszt to nie tylko oprocentowanie wypłacane depozytariuszom. Składają się na niego również inne obciążenia podatkowe i regulacyjne.

Odsetki od kredytu częściowo stanowią również wynagrodzenie banku za udostępnienie środków kredytobiorcy.

Warto również pamiętać o wartości pieniądza w czasie. W praktyce oznacza to, że 100 zł dziś jest warte więcej niż 100 zł za 20 lat, na przykład przy kredycie hipotecznym spłacanym przez wiele lat. Dlatego oprocentowanie kredytu oprócz wymienionych wcześniej elementów pokrywa także:

• utrata wartości pieniądza w czasie,
• ryzyko kredytowe, czyli ryzyko, że kredyt nie zostanie spłacony,
• ryzyko prawne, które w ostatnich latach stało się istotnym czynnikiem wpływającym na koszty działalności banków.

5. Czy pieniądz powstaje w momencie udzielenia kredytu?

Tak. Udzielenie kredytu tworzy pieniądz elektroniczny, który trafia do obiegu w gospodarce.